UDHR
Attribution
Translated into Quenya by Chaered in 2026, and Laiqua in 2026.
Notes
Retrieved 2026-03-11. This translation project is at a very early stage, just a skeleton of the text with about half the words tentatively filled in. Many terms are missing from the currently available Neo-Quenya vocabulary. Not ready for review yet.
The Esperanto text is from LINK. The Finnish text is from LINK. The German text is from LINK. The Latin text is from LINK. The Spanish text is from LINK.
Intro from the site:
The Universal Declaration of Human Rights (UDHR) is a milestone document in the history of human rights. Drafted by representatives with different legal and cultural backgrounds from all regions of the world, the Declaration was proclaimed by the United Nations General Assembly in Paris on 10 December 1948 (General Assembly resolution 217 A) as a common standard of achievements for all peoples and all nations. It sets out, for the first time, fundamental human rights to be universally protected and it has been translated into over 500 languages. The UDHR is widely recognized as having inspired, and paved the way for, the adoption of more than seventy human rights treaties, applied today on a permanent basis at global and regional levels (all containing references to it in their preambles).
Text
Also available as a 📱narrow screen version.
Alternative versions: German, English, Esperanto, Finnish, Spanish.
| No. | Quenya | Tengwar | Means |
|---|---|---|---|
| 1 | Ilúveä Eccanwa ?? ?? ?? | | Declarationem Hominis Iurium UNiversam |
| 2 | |||
| 3 | Minatulië | | Exordium |
| 4 | Pan ?? ?? i minasseä ?? ar ?? i imyë ar ?? ?? ilyë Atanion nostaléo astamor ná i talma lériéno, failasseo, raineo Ambarassë, | | Omnium humanae gentis partium perspecto et cognito consensum fidemque propriae dignitatis atque iurium, quae omni tempore aequa et paria esse debent nec alienari possunt, totius terrae libertatis iustitiae pacis esse initium; |
| 5 | Pan úcimië ar yaiwë ?? ?? ?? atyáriër ?? carmar yar i immotuntië ?? ?? feuya, | | hominis iurium perspecto et cognito contemptum et neglegentiam ea facinora atrocia tulisse ut morum humanorum conscientiam religionemque minuerint, |
| ar i tulusta Ambaro yassë Atani lertauvar quetë yo savë ar ?? ?? þossë ar penië ?? ?? ?? ?? i ?? ?? ?? i ?? ??, | | atque etiam aetatis initium, qua omnes homines loquendi libertate et credendi utantur, nihil terroris indigentiaeque timentes, maximum, quod homo expetiverit, renuntiatum; | |
| 6 | Pan ná valdima, itan atan ná ?? ?? ?? ?? ?? ?? ??, ve telda ??, ?? ?? anat ?? ar ??, i möa i axannen cunië varna ?? ??, | | hominis iura perspecto et cognito legum regimine defendi necesse, si cupiunt hominem, ultima ratione, ad nimiae vexationi ac crudeli dominationi reclamitandum non sollicitari; |
| 7 | Pan ná valdima, nirië i ?? ?? ?? ?? imbë nóri, | | Gentium coniunctionibus perspecto et cognito magis magisque in dies faveri necesse; |
| 8 | Pan i ?? ?? i ?? ?? ?? ?? i ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ??, ?? i ?? ar ?? ?? i ?? ?? ar ?? i imyë ?? nerion ar nission ?? ?? nirë ?? empatyellë ar ?? ?? ?? ?? ?? ?? lérië, | | Gentium Coniunctarum perspecto et cognito nationes in Constitutione propria iuribus hominis praecipuis fidem se habere confirmavisse, ipsius hominis dignitati et virtuti, aequis inter homines, vel virum vel mulierem, iuribus, praeterea non modo progressioni generis humani communi se favere decrevisse, sed etiam rationibus vivendi in latiore facultate prosperioribus; |
| 9 | Pan ?? ?? ?? ?? ?? ?? ??, ?? ?? ?? i ?? ??, i nirië ?? ?? ?? ?? ar ?? ?? ?? ?? ar ?? lériër, | | Civitates Socias perspecto et cognito, salva fide, de maxima verecundia et certa observantia hominis iurium et omnium praecipuarum libertatum firmandis, auxilio cum cunctis Gentibus Coniunctis conferendo, esse pollicitas; |
| 10 | Pan osámë ?? ?? sinë ?? ar lériër ná ?? i ?? ?? ?? i ?? ?? ?? sina vanda, | | ad eadem officia persolvenda perspecto et cognito communem formam rationemque, et eorundem iurium et libertatum, maximi esse momenti et ponderis; |
| 11 | |||
| 12 | Sí, saro, | | -- |
| 13 | I Ilquáreä Ocombë, | | Publicus Nationum Coetus |
| 14 | Eccanë sina Ilúveä Eccanwa ?? ?? ?? ve osámë ?? ?? ?? ?? ilyë liéno ar ilyë nórion, ?? i ?? i ilya ?? ar ilya ?? óliéno, ?? sina Eccanwa vorë ?? ??, ricuva ñoliénen ar saitalénen nirë talië ?? sinë ?? ar lériër ar ?? ?? ??, noirë ar ambaryë, | | Hanc Declarationem Hominis Iurium Universam promulgant -- Omnibus civibus et gentibus speciem perfectam et communem adipiscendam, ut omnes homines et omnes societatis partes, memoriam Declarationis tenentes, et docendo et instituendo, eorundem iurium et libertatum observantiam reverentiamque augeri conentur, atque, patriis consiliis et externis in dies progredientibus, |
| na ?? ?? ilúveä ar ?? ?? ar ??, | | communem omnium et certam probationem rationemque esse tuta, | |
| yo imíca i lië ?? ?? ?? ?? yo imíca i lië ?? ?? ?? ?? ??. | | cum Sociarum Civitatum civium tum civium, quorum fines in iurisdictionis earundem potestate sint et dicione. | |
| 15 | |||
| 16 | Namna 1 | | I |
| 17 | Ilyë Atani nár nónë lérë ar imyë ?? ?? ar ??. | | Omnes homines dignitate et iure liberi et pares nascuntur, |
| 18 | Naltë ?? ?? ?? ar immotuntië ar möa ten carë ilya hyanan ?? ?? ?? ??. | | rationis et conscientiae participes sunt, quibus inter se concordiae studio est agendum. |
| 19 | |||
| 20 | Namna 2 | | II |
| 21 | Ilquen valasta ilyë ?? ar lériër yai sina Eccanwa tana, pen aivë hetya te, epemassë pá ??, quilë, ??, lambë, aitalë, ohéreseä hya hyana tenna, nóreä hya ?? ??, aurië, ?? hya hyana ??. | | Omnium hominum propria sunt quae iura et libertates in hac Declaratione enuntiantur: generis,vultus, sexus, linguae, religionis, opinionis civilis, nullo discrimine atque sine natione divitiis loco discretis. |
| 22 | Entë, ?? ?? ?? ?? ?? ?? i ?? ?? i ohéresseä, ?? hya ambarya ?? ?? i nórë hya ?? ?? ?? ?? ??, ?? ?? ?? ??, ??, ?? hya ?? ?? hyana ?? ?? ??. | | Praeterea nullum discrimen statuetur civitatis forma et iuris aut gentium, regionis aut territorii cuius quidam est, sive ea regio aut territorium sui iuris est vel in administrationis fiduciariae dicione vel non liberum vel in cuiuslibet imperii modi potestate. |
| 23 | |||
| 24 | Namna 3 | | III |
| 25 | Ilquen valasta cuivië, lertië ar nasseo varnassë. | | Suae quisque ipsius vitae, libertatis, incolumitatis potestatem habet. |
| 26 | |||
| 27 | Namna 4 | | IV |
| 28 | Möa ui hapë mo móliénen hya ??; mólië ar mancië mól nauvar avanwa ilyë ?? ????. | | Homo nemo iugo et servitute oppressus teneri poterit; nullo pacto, servitus et mancipiorum commercium. |
| 29 | |||
| 30 | Namna 5 | | V |
| 31 | Möa ui carë alquenen cainu ñwalmessë, hya naiceä, ?? hya nucuptila ???? hya paimessë. | | Homo nemo in cruciatum poterit dari, suppliciis atrocibus adhibendis. |
| 32 | |||
| 33 | Namna 6 | | VI |
| 34 | Ilquen valasta ?? ildomessë ve quén axannen. | | Suae quisque ipsius probationis potestatem habet, ubicumque gentium, personae rationalis et civilis. |
| 35 | |||
| 36 | Namna 7 | | VII |
| 37 | Illi nár imyë axanessë ar, ú aitë hetiéno, valastar imya varyalë axannen. | | Omnes homines ea lege, qua aequo modo defendantur, sunt pares, sine ullo discrimine. |
| 38 | Illi valastar imya varyalë anat aitë hetië ?? ?? ?? sina Eccanwa ar anat ?? ?? ?? taitë hetië. | | Omnes homines lege aequa suae ipsorum defensionis ius habent ab omni discrimine quod eam Declarationem violet, atque ab omni incitamento ad id discrimen efficiendum. |
| 39 | |||
| 40 | Namna 8 | | VIII |
| 41 | Ilquen valasta ?? ?? ?? i ?? nórië ?? ?? cardar i ?? i ?? ?? ?? ?? ?? i ?? hya axannen. | | Suae quisque ipsius appellationis ad idonea tribunalia patria de facinoribus quae maxima et iusta iura violent ei relata a rei publicae institutis vel legibus, potestatem habet. |
| 42 | |||
| 43 | Namna 9 | | IX |
| 44 | Möa ui ?? mapa, hya hapë, hya menta etya mo. | | Homo nemo sine causa prehendi, custodia teneri, vel exilio poterit affici. |
| 45 | |||
| 46 | Namna 01 | | X |
| 47 | Ilquen valasta ?? ?? imbalandë ?? alimë ar ?? ?? ?? ?? ar ?? ??, ?? i ?? ?? ???? ar ???? ar ?? ?? ?? ?? anat ??. | | Sui quisque, pari iure, iudices aeque ac coram omnibus adeundi potestatem habet, qui non opinioni obnoxii sint sed integri, ut iura officiaque sua constituantur atque criminis contra se iustae causae. |
| 48 | |||
| 49 | Namna 11 | | XI |
| 50 | Ilquen ?? ?? ?? ?? valasta ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? axan ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ilyë ?? ?? ?? ????. | | Suae quisque ipsius innocentiae coniectae, sceleris accusatus, omni de defendenda causa auctoritate comparata et fide accepta, dum culpa ex lege in publico iudicio ostenta erit, potestatem habet. |
| 51 | Alquen ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? hya ?? ?? ?? ?? ?? ?? ??, ?? nóreä hya ambarya axan, ?? i ?? ?? ?? ?? ??. | | Homo nemo damnari poterit, si iussum, quod ipso hoc tempore aut ex domestico iure aut ex gentium non fuerit scelus, perpetraverit vel praetermiserit. |
| 52 | ?? ?? ?? ?? ?? ?? epë tai nánë ?? yá ?? ?? ?? ??. | | Item nulla poena maior quam quae, scelere commisso, iure potest dici, irroganda. |
| 53 | |||
| 54 | Namna 21 | | XII |
| 55 | Alquen ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ????, orenderya, mar hya ????, ?? ?? ?? ?? ???? ar ????. | | Homo nemo intercessiones, sine causa, adire in suae ipsius vitae genus,familiam, domum, mutuam corresponsionem neque in sui fama detrimenta capere poterit. |
| 56 | Ilquen valasta varyalë axannen anat taitë ?? hya nalantië. | | Suae quisque ipsius tutelae, ex lege contra easdem intercessiones aut detrimenta, potestatem habet. |
| 57 | |||
| 58 | Namna 31 | | XIII |
| 59 | Ilquen lerta marrumë ar marë mi i pelmar ilya ????. | | Suae quisque et motus et sedis domiciliique, in omnium civitatum finibus, libertatis potestatem habet. |
| 60 | Ilquen valasta lóya ?? nórë, ?? inseo, ar nanwenë nóreryanna. | | Suam quisque potestatem habet quamlibet regionem atque suam relinquendi, in eandemque revertendi. |
| 61 | |||
| 62 | Namna 41 | | XIV |
| 63 | Ilquen valasta ?? ar ?? ?? hyanë nóressen ?? ?? ??. | | Suae quisque comparationis et usus, inter alias gentes, hospitii potestatem habet, vexationum causa. |
| 64 | ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? i ?? ?? ?? naitië ?? ?? ?? ongwi hya ?? cardar anat i ?? ar ?? ?? i ?? ??. | | Quod ius non appellari potest, cum homo criminibus non publicis perquiratur vel rebus adversis Gentium Coniunctarum consiliis et rationibus. |
| 65 | |||
| 66 | Namna 51 | | XV |
| 67 | Ilquen valasta ??. | | Suae quisque ipsius civitatis potestatem habet. |
| 68 | Möa ui satyavë nehtë mo ?? ???? ?? ?? i ?? ?? ?? ????. | | Homo nemo sua civitate sine causa demi poterit nec civitatis iure mutandae. |
| 69 | |||
| 70 | Namna 61 | | XVI |
| 71 | Olanwë neri ar nissi, ?? ?? ?? ?? ?? ??, ?? hya ??, valastar vesta ar ?? ?? orendë. | | Viri et feminae ius est ut, matrimonio aetate idonea, iungantur et familiam habeant, nullo modo generi, civitati, religioni imposito. |
| 72 | valastantë imyë ?? ?? ?? vestië, ter vestië ar ?? ?? ????. | | Quibus de nuptiis, per nuptias, nuptiis dirimendis, paria iura. |
| 73 | Caruva vestië rië yá i þelilat verquenu aþa léravë ar aqua. | | Nuptiae constitui possunt ipsis futuris coniugibus libere planeque consentientibus. |
| 74 | I orendë ná i nasseä ar þundo comë ve óliéno satta ar valasta varyalë ló ólië ar i ??. | | Familia, societatis nucleus naturalis et praecipuus, ius utendi praesidio habet societatis et Rei Publicae. |
| 75 | |||
| 76 | Namna 71 | | XVII |
| 77 | Ilquen valasta öa aurië erinqua ta otorniénen ó hyanar. | | Sui quisque ipsius patrimonii atque inter alios communis potestatem habet. |
| 78 | Möa ui satyavë nehtë mo ?? aurarya. | | Homo nemo suis bonis ex arbitrio potest demi. |
| 79 | |||
| 80 | Namna 81 | | XVIII |
| 81 | Ilquen valasta lérië ?? ??, immotuntië ar ??; | | Suae quisque libertatis potestatem habet, cogitationis conscientiae religionis; |
| sina ?? ?? lérië ?? ?? ???? hya saviërya, ar lérië, ?? ?? hya ?? uomë ó hyanar ar ?? ?? hya ??, ?? ?? ???? hya saviërya ?? ??, ??, ?? ar ??. | | ita ut religionem vel sententiam mutet, atque, solus vel communiter, in sacris docendis, exercendis, observandis, publice et privatim, ea possit colere. | |
| 82 | |||
| 83 | Namna 91 | | XIX |
| 84 | Ilquen valasta lérië ?? ?? ar ??; | | Suae quisque ipsius libertatis potestatem habet, et opinandi et loquendi, |
| sina ?? ?? lérië ?? ?? ?? ?? ?? ar ?? ??, ?? ar ?? ?? ar ?? ?? ?? ?? ar ?? ?? ??. | | de sua sententia nulla molestia affectus, atque nuntios et opiniones indagandi accipiendi divulgandi omnibus modis et nullis impedimentis. | |
| 85 | |||
| 86 | Namna 02 | | XX |
| 87 | Ilquen lerta sérinqua ócomë ar ??. | | Suae quisque ipsius libertatis potestatem habet, et iure et honeste conveniendi et congregandi. |
| 88 | Möa ui mauya mo ?? ?? ?? ??. | | Homo nemo, ut congregationi intersit, potest cogi. |
| 89 | |||
| 90 | Namna 12 | | XXI |
| 91 | Ilquen valasta ?? ?? ?? i ?? ?? nórerya, ?? hya ?? ?? cilinë ??. | | Suae quisque rei publicae imperio intersit et per personam ipsam et per legatos sua sponte electos, legibus ferendis. |
| 92 | Ilquen valasta imya ?? ?? ?? ?? nóreryassë. | | Sui quisque aditus potestatem habet ad rei publicae officia, exaequatis condicionibus. |
| 93 | I liéo mendë ná i celu ?? i ?? ?? ??; | | Populi consensus principium est publicae potestatis; |
| sina mendë nauva ?? ?? ?? ar ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ar imya ?? ar ?? ?? ?? ?? ?? ?? hya ?? ?? ?? ?? ??. | | qui consensus certis temporibus veridicis et paribus omnium suffragiis, per tabellam est declarandus, vel pari iudicio liberi suffragii. | |
| 94 | |||
| 95 | Namna 22 | | XXII |
| 96 | Ilquen, ve ?? ?? óliéno, valasta ?? ?? ar valasta ??, nóreä rihtanen ar ambarya ???? ar ?? ?? ?? i ?? ar ?? ?? ilya ??, ?? i norarweä, ?? ar ?? ?? ?? ?? ???? ar i ?? ?? ?? ????. | | Suae quisque ipsius incolumitatis vitae, in hominum societate, potestatem habet etiamque civium conatu et gentium auxilio pro singularum rerum publicarum temperatione et opibus, operis ad rei familiaris et civilis curam et ad doctrinam pertinentis, necessarii ad propriae personae dignitatem et maturitatem. |
| 97 | |||
| 98 | Namna 32 | | XXIII |
| 99 | Ilquen valasta ??, ?? ?? ?? ?? ??, ?? ?? ar ?? ?? ?? ?? ar ?? varyalë anat ??. | | Suae quisque ipsius industriae potestatem habet, optionis munus solvendi, aequis condicionibus oblatis atque nulla opera intermissa. |
| 100 | Ilquen, ú aitë hetiéno, valasta imya paityalë imya móleo. | | Suae quisque mercedis, nullo discrimine, cum pari opera convenientis potestatem habet. |
| 101 | Ilquen ye ?? valasta ?? ar ?? ?? ?? insen ar orenderyan ?? ?? ?? ?? ??, ar ??, qui ??, ?? hyana ?? ?? ?? varyalë. | | Quicumque in opera est, aequae et idoneae remunerationis ius habet ita ut sibi et familiae pro humana dignitate tutam vitam prospiciat, quae, si oporteat, aliis tutelae et fidei modis cumuletur. |
| 102 | Ilquen valasta ?? ar ?? ?? ?? ?? ?? i varyalë ?? ????. | | Suae quisque constitutionis propriae potestatem habet, collegiorum operarum, atque accessionis commoda defendendi causa. |
| 103 | |||
| 104 | Namna 42 | | XXIV |
| 105 | Ilquen valasta serië ar ??, ?? alima ?? ?? ?? ?? ar ?? meryaler ó paityalë. | | Sui quisque corporis et animi relaxationis ius habet, aliquot horis profestis ennumeratis et diebus feriatis, mercede persoluta. |
| 106 | |||
| 107 | Namna 52 | | XXV |
| 108 | Ilquen valasta ?? ?? ?? fáreä ?? i málë ar ?? inseo ar orenderya, ?? matta, hampi, már ar ?? ?? ar ?? ?? ??, ar i ?? ?? varnassë ?? i ?? ?? ??, hlívë, ??, ??, ?? ?? hya hyana ?? ?? ?? nattustassë han ????. | | Suae quisque ipsius rationis vivendae ius habet, quod bonae et integrae valetudini caveat, commodo suo et familiae, singulari cura victus, vestis, domicilii, et curationis munerum et societatis vitae officiorum utilium; praeterea ius habet eiusdem tutelae, si sine opere fuerit, si in morbo inciderit, si infirmus, viduus, senex aut defectus a copiis, invitus. |
| 109 | Amildávë ar vínë valastar minima ?? ar ??. | | Gignendi tempus et puerilis aetas maxima cura custodienda sunt. |
| 110 | Ilya hína, atwa heconna atwa nóna vestiëllo, cauva i ?? ?? varyalë. | | Omnibus pueris, et matrimonium et extra idem natis, eadem est humanae societatis tutela. |
| 111 | |||
| 112 | Namna 62 | | XXVI |
| 113 | Ilquen valasta saitalë. | | Suae quisque ipsius doctrinae ius habet, |
| 114 | Saitalë nauva ??, ?? ?? ?? i ?? ar ?? ??. | | quae de classibus puerilibus est gratuita et praecipua; |
| 115 | Þundo saitalë nauva ??. | | praeterea doctrina primaria verum necessaria; |
| 116 | Curwesto ar ?? saitalë ?? ?? ?? ?? ?? ar ?? saitalë ?? ?? imandë ?? illin ?? i ?? ?? ??. | | doctrina, ad artem et munus pertinens, ab omnibus intellegi debet; denique ad ordinem superiorem aeque omnibus pro merito patens. |
| 117 | Saitalë ?? ?? ?? ?? i ?? ?? ?? i ?? ?? ar na turya talië ?? ?? ?? ar ?? lérië. | | Toti personae maturitati disciplina est dicanda, iurum et libertatum confirmationi et rationi, |
| 118 | Niruvas ??, ?? ar nilmë imbë ilyë nóri, ?? hya aitaleä comi, ar ?? ?? i ?? ?? i ?? ?? ?? i ?? ?? ??. | | qua disciplina omnes gentes, omnia genera, omnes religiones intelligenda, observanda, amanda sunt, atque officiis Coniunctarum Gentium favendum ad pacem servandam. |
| 119 | Ontaru ?? ?? ?? cilë i ?? ?? saitalë yaitë antauva hínettain. | | Parentium potestas est ut disciplinas, quibus liberi imbuantur, elegant. |
| 120 | |||
| 121 | Namna 72 | | XXVII |
| 122 | Ilquen valasta ?? ?? ?? i ?? ?? ?? i uomë, ?? ?? i ?? ar ?? ?? ?? ?? ?? ar ?? ??. | | Sui quisque ipsius arbitrii ita potestatem habet ut vitae ad societatis doctrinam pertinenti particeps sit et artibus perfruatur, cum scientiae incrementis beneficiisque vehementer studeat. |
| 123 | Ilquen valasta i varyalë ?? i ?? ar ?? ?? ?? ?? ?? ??, ?? hya ?? ?? yo issë i tecindo. | | Suae quisque tutelae ius habet morum rationis utilitatis quae ex suis studiis scientiae litterarum artium efficiantur. |
| 124 | |||
| 125 | Namna 82 | | XXVIII |
| 126 | Ilquen valasta ?? ar ambarya ?? yassë i ?? ar lériër eccaininë sina Eccanwassë ?? ?? ?? ??. | | Suae quisque ipsius disciplinae societatis et gentium qua eiusdem Declarationis iura et libertates plane fieri possint, potestatem habet. |
| 127 | |||
| 128 | Namna 92 | | XXIX |
| 129 | Ilquen harya nautiër i uomenna yassë ?? i lenta yo quanna indoryava lostië ná cárima. | | Omnibus hominibus ad sodalicium officium est praestandum, quo modo mentes animique excoli possint. |
| 130 | ?? i ?? ?? ???? ar lériër, ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ?? axannen ?? ?? i ?? ?? ?? ?? ?? ar ?? ?? i ?? ar lériër hyanaron ar ?? ?? i ?? ?? ?? ??, ?? ?? ar i ?? ?? ?? ?? ólië. | | Sua quisque ipsius iura exercens et libertates derogationibus lege decretis afficiatur ad iurium aliorum et libertatum cognitionem et obsequium praestanda et ad morum legitimas necessitates explendas atque rei publicae tranquillitatis et communis commodi in populari societate. |
| 131 | Allumë lerta yuhta sinë ?? ar lériër anat i induineni ar ?? ?? i ?? ??. | | Contra Coniunctarum Gentium proposita et principia numquam haec iura et hae libertates exerceri possunt. |
| 132 | |||
| 133 | Namna 03 | | XXX |
| 134 | Allë sina Eccanwassë ecë sana tana i tentas aina ????, comin, quenen, i lerta ricë fehta ?? hya lérië ya eccanina sissë. | | Cuius Declarationis nulla res ita potest putari ut quoddam ius exercendae operae vel faciendi facinoris detur cuivis civitati, aliquot hominibus vel uni e multis, ut aliquot iurium et aliquot libertatum eiusdem labefactentur. |
Extra
Translation notes.
Things to check and maybe change:
"Article" > namna "statute"
"has the right to" / "is entitled to" > valasta "deserve"
"promote" > nir- "push"
"enjoy freedom of speech" > lerta quete "be at liberty to speak"